Persoonlijkheid, boosheid en trauma

Dit onderzoek keek naar de samenhang tussen persoonlijkheidskenmerken, boosheid en traumaklachten bij cliënten in de ambulante forensische zorg, om cliëntprofielen te ontdekken die kunnen helpen bij het bepalen van passende behandeling.

Doelstelling/onderwerp

Bij veel forensische cliënten komen traumaklachten, boosheid en persoonlijkheidsproblemen samen voor, maar behandeling richt zich vaak op deze problemen los van elkaar. Meer inzicht in hun onderlinge samenhang kan helpen om zowel gedragsproblemen als onderliggende kwetsbaarheden te herkennen.

Methodologie/instrumenten

We onderzochten vijf persoonlijkheidskenmerken (emotionele gevoeligheid, extraversie, openheid, altruïsme, consciëntieusheid) en twee vormen van boosheid (actuele en algemene neiging tot boosheid), en keken of gevonden profielen verschilden in traumaklachten. Met clusteranalyse onderzochten we data van 308 cliënten van de Waag (250 met volledige gegevens), en vergeleken oplossingen met twee tot vijf profielen.

Resultaten

De oplossing met twee profielen was het duidelijkst en stabielst:

• Profiel 1 (64%): minder emotionele kwetsbaarheid en boosheid, hoger op extraversie, altruïsme en consciëntieusheid.
• Profiel 2 (36%): meer emotionele kwetsbaarheid en boosheid, lager op meerdere persoonlijkheidskenmerken.

Een oplossing met drie profielen liet een kleinere groep (16%) zien met de hoogste emotionele kwetsbaarheid en boosheid, laag altruïsme en relatief lage openheid. Herkenbaar, maar minder reproduceerbaar dan de tweedeling.

Neuroticisme hing sterk samen met meer PTSS-klachten; altruïsme, consciëntieusheid en extraversie juist met minder boosheid en PTSS-symptomen. Meer meegemaakte ingrijpende gebeurtenissen hingen samen met meer traumaklachten.

Opvallend: de aanmeldreden (agressie, seksueel grensoverschrijdend gedrag, etc.) verschilde niet duidelijk tussen de profielen. Cliënten met dezelfde aanmeldreden kunnen dus sterk verschillen in persoonlijkheid, boosheid en trauma.

Wat dit betekent voor de praktijk

De resultaten pleiten voor persoonsgerichte indicatiestelling: kijk niet alleen naar het delict, maar ook naar het profiel erachter. Bij cliënten met veel boosheid én emotionele kwetsbaarheid is het belangrijk om vroeg te screenen op traumaklachten. Alleen agressiebeheersing is dan mogelijk onvoldoende. Bij anderen ligt de nadruk beter op sociale vaardigheden, emotieregulatie of zelfcontrole.

De tweedeling was het meest stabiel; de driedeling bood meer nuance maar minder stabiliteit. Herhaling in grotere groepen is nodig voordat de profielen praktisch inzetbaar zijn.

Conclusie

Boosheid staat niet op zichzelf: bij sommige cliënten hangt zij sterk samen met emotionele kwetsbaarheid en trauma. Deze samenhang beter begrijpen biedt aanknopingspunten voor meer passende, trauma-bewuste forensische zorg.

Betrokken onderzoekers

Sanne de Haan, MSc & Dr. Joan van Horn (de Waag)